ଶ୍ରମିକଙ୍କୁ କରୋନା ମାଡ଼

ପେଟର ଭୋକ ମରିନି, ପିଠିର ଦରଜ ଯାଇନି… ଏବେ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆସିଛି ପୁଣି ଖଟିବାର ବେଳେ । କରୋନା ମାଡ଼ରେ ଧରାଶାୟୀ ଦେଶର ଅର୍ଥନୀତିକୁ ସୁଧାରିବାକୁ ସେମାନଙ୍କୁ ଏବେ ଗଧ ଭଳି ଖଟିବାକୁ ପଡ଼ିବ । ମହାମାରୀ ମଝିରେ ହିଁ ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନକୁ ବାଜି ଲଗାଇବାକୁ ପଡ଼ିବ । ଲକ୍ ଡାଉନ୍ ୩.୦ ଶେଷ ହେବାର ସପ୍ତାହକ ପୂର୍ବରୁ ଦେଶରେ ଏମିତି କିଛି ସିଲସିଲା ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲାଣି । କିଛି ରାଜ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କ ଶ୍ରମ ଆଇନରେ ଆଣିଲେଣି ପରିବର୍ତ୍ତନ । ଆଉ ୮ ଘଣ୍ଟା ନୁହେଁ, ଏଣିକି ଦିନକୁ ୧୨ ଘଣ୍ଟା ପରିଶ୍ରମ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ । ଓଟି ବା ଓଭର ଟାଇମ୍ ନାଁରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଅଧିକ ପାରିଶ୍ରମିକର ଲୋଭ ଦେଖାଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ଶ୍ରମ ଆଇନ ସଂଶୋଧନ ଅନ୍ତରାଳରେ ଅନ୍ତର କରି ଦିଆଯାଇଛି… ସେମାନଙ୍କର ଅନେକ ଅଧିକାର ।

ଭାରତ ନିର୍ମାଣର ଶ୍ରମିକ କରୋନା ମହାମାରୀ ବେଳେ କି ଦଶା ଭୋଗୁଛନ୍ତି, ତାହା ସାରା ଦେଶ ଦେଖୁଛି । ମହାମାରୀ ବେଳେ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ବ୍ୟବସ୍ଥା ନାଁରେ ହୋଇଥିବା ସରକାରୀ ପ୍ରାୟୋଜିତ ହୀନ ଅବସ୍ଥା ଏବେ ବି ଜାରି ରହିଛି । କିନ୍ତୁ ଏସବୁ ଭିତରେ ବି ଏବେ ସେମାନଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଉଠିବାକୁ ପଡ଼ିବ । ଦେଶ ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ, ଅର୍ଥନୀତିର ସୁଧାର ପାଇଁ ସର୍ବୋପରି ପୁଞ୍ଜିପତିଙ୍କ ମୁଠାକୁ ଟାଣ କରିବା ପାଇଁ, ପୁଣି ସେମାନଙ୍କୁ ଝାଳ ବୁହାଇବାକୁ ପଡ଼ିବ ।

ପ୍ରଥମେ ଉଦ୍ଧାହରଣ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ ସରକାର । ସଂଶୋଧନ ନାଁରେ ଆଗାମୀ ୩ ବର୍ଷ ପାଇଁ ଶ୍ରମିକଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ସବୁ ସ୍ୱାର୍ଥ ଜଳାଞ୍ଜଳି ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ । କ୍ଷତିଭରଣା କିମ୍ବା ପାରିଶ୍ରମିକ ପାଇଁ ସେମାନେ ପାଟି ଖୋଲିପାରିବେ ନାହିଁ । ନିଜର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ସୁରକ୍ଷା, କର୍ମ କରିବାର ପରିବେଶ ନେଇ ସେମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇ ପାରିବେ ନାହିଁ । ଏପରିକି ବାହାର ରାଜ୍ୟର ଶ୍ରମିକଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ନିଜ ରାଜ୍ୟର ଶ୍ରମ ବିଭାଗ କିଛି କରିପାରିବ ନାହିଁ । କରୋନା ପାଇଁ ହୋଇଥିବା ଆର୍ଥିକ କ୍ଷତିର ଭରଣା ନାଁରେ ଯୋଗୀ ସରକାର ଆଣିଛନ୍ତି “Uttar Pradesh Temporary Exemption from Certain Labour Laws Ordinance, 2020” । ଯେଉଁଥିରେ କେବଳ ଶିଳ୍ପ କ୍ଷେତ୍ରରେ ନିବେଶକୁ ଦିଆଯାଇଛି ଗୁରୁତ୍ୱ ।

ଶ୍ରମ ଆଇନରେ ଅତିକମରେ ବର୍ଷକ ପାଇଁ ସଂଶୋଧନ ଆଣିଛନ୍ତି ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶର ଶିବରାଜ ସିଂହ ଚୌହାନ ସରକାର । ୧୯୬୧ର ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ ଇଣ୍ଡଷ୍ଟ୍ରିଆଲ୍ ରିଲେସନ୍ସ ଆଇନରୁ ବୟନ, ଚମଡ଼ା, ସିମେଣ୍ଟ, ଇସ୍ପାତ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଓ ବୈଦ୍ୟୁତିକ ସାମଗ୍ରୀ, ଚିନି, ସାଧାରଣ ପରିବହନ ଏବଂ ଅଟୋ ସେକ୍ଟର… ଏମିତି ୧୧ଟି ବିଭାଗ ବର୍ଷକ ପାଇଁ ବାଦ୍ ପଡ଼ିବେ । ଲେବର କଂଟ୍ରାକ୍ଟରଙ୍କ ଲାଇସେନ୍ସ ଅବଧିକୁ ଆଗାମୀ ବର୍ଷକ ପାଇଁ ବଳବତ୍ତର ରଖା ଯାଇଥିବା ବେଳେ ଏକାଧିକ କଳ କାରାଖାନାକୁ ସେମାନେ ଶ୍ରମିକ ଯୋଗାଇ ପାରିବେ । ତେବେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ କଥା ହେଲା, କଂପାନି ଚାହିଁଲେ ମନଇଚ୍ଛା ଶ୍ରମିକଙ୍କୁ ଛଟେଇ କରିପାରିବେ । ଶ୍ରମିକଙ୍କ ଅଭିଯୋଗର ଶୁଣାଣି ପାଇଁ ବର୍ଷକ ଯାଏଁ କୌଣସି ବ୍ୟବସ୍ଥା ନାହିଁ । ଏପରିକି କୌଣସି ଟ୍ରେଡ୍ ଯୁନିଅନ୍ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ସ୍ୱର ଉଠାଇ ପାରିବ ନାହିଁ ।

ବାହାର ରାଜ୍ୟର ଶ୍ରମିକ, ସେମାନଙ୍କ ନିଜ ନିଜ ରାଜ୍ୟକୁ ପଳାଇଥିବା ବେଳେ ଚିନ୍ତାରେ ଗୁଜରାଟର ବିଭିନ୍ନ କଂପାନି । ଏଭଳି ସ୍ଥିତିରେ କାଳ ବିଳମ୍ବ ନକରି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟାଦେଶ ଆଣିଛନ୍ତି ବିଜୟ ରୁପାନି ସରକାର । ଲକ୍ ଡାଉନ୍ ଉଠିବା ପରେ ଦିନକୁ ୧୨ ଘଣ୍ଟା କାମ କରିବେ ଶ୍ରମିକ, ଆଉ ଶ୍ରମିକ ସୁବିଧା ଥିଲେ, ୨୪ ଘଣ୍ଟା କାରଖାନା ଚଳାଇ ପାରିବେ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ । ସଂଶୋଧନ ନାଁରେ ଶ୍ରମିକଙ୍କ ସ୍ୱାର୍ଥ ବିରୋଧୀ ହେବାକୁ ସଫା ସଫା ମନା କରି ଦେଇଛନ୍ତି କେରଳ ସରକାର । କିନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଶାର ସରକାର, ଦୈନିକ ଶ୍ରମ ସମୟ ୮ ଘଣ୍ଟାରୁ ୧୨ ଘଣ୍ଟା କରି, ବଜାଇଛନ୍ତି ଓଭର ଟାଇମ୍ ବା ଓଟି ଘଣ୍ଟି ।

ବିଭିନ୍ନ ଶ୍ରମ ସଂଗଠନ, ଏପରିକି ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ସ୍ୱୟଂ ସେବକ ସଂଘ ଅଧୀନରେ ଥିବା ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ମଜଦୁର ସଂଘ, ଶ୍ରମ ଆଇନରେ ସଂଶୋଧନ ନାଁରେ ଶ୍ରମିକ ଶୋଷଣକୁ ବିରୋଧ କରୁଛନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ଅର୍ଥନୀତି ସୁଧାର ନାଁରେ ବିଜେପି ଶାସିତ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ, ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ ଓ ଗୁଜରାଟ ସରକାର, ଶ୍ରମିକଙ୍କ ରକ୍ତ ଶୋଷିବାକୁ ନେଇଛନ୍ତି ଆଗୁଆ ପଦକ୍ଷେପ ।

ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନର ଧାରା ୨୩ ଅନୁଯାୟୀ, ଶ୍ରମ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ପାରିଶ୍ରମିକ ପାଇବାକୁ ଶ୍ରମିକଙ୍କ ହକ୍ ରହିଛି । ସେହିଭଳି ଧାରା ୨୧ ଅନୁଯାୟୀ, ସୁସ୍ଥ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ପରିବେଶରେ କାମ କରିବା ସେମାନଙ୍କ ମୌଳିକ ଅଧିକାର । ସାମାଜିକ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଶ୍ରମିକମାନେ ସଂଗଠନ କରିବା ସେମାନଙ୍କ ଅଧିକାର ଭାବେ ପରିଗଣିତ । ଏଥି ସହିତ ଜାତିସଂଘ ଏବଂ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଶ୍ରମ ସଂଗଠନ ମଧ୍ୟ, ବିଭିନ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଶ୍ରମିକଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ୱାର୍ଥ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି ।

ରାଜସ୍ଥାନ, ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ, ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ ଓ ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶର ଶ୍ରମ ଆଇନ ଉପରେ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରି ଭି.ଭି. ଗିରି ଜାତୀୟ ଶ୍ରମ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ଉପନୀତ ହୋଇଛନ୍ତି ।  ଶ୍ରମ ଆଇନରେ ସଂଶୋଧନ ଆଣିଲେ, ନା ନିବେଶ ବଢ଼ିବ ନା ଶିଳ୍ପାୟନ । ଏହା ନିଯୁକ୍ତି ସୁଯୋଗ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରିବାରେ ସଫଳ ହେବନି । କିନ୍ତୁ କରୋନା ଦାଉରୁ ଉଜୁଡ଼ା ଅର୍ଥନୀତିକୁ ସଜାଡ଼ିବା ନାଁରେ ଶ୍ରମ ଆଇନକୁ ବଦଳାଇ ଦେଲେଣି କିଛି ରାଜ୍ୟ ସରକାର । ତାହା ପୁଣି ବିନା ବିଚାର ବିମର୍ଶରେ… ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ।

ନିଜର ଦୈନିକ ଶ୍ରମକୁ ନେଇ ସମ୍ମାନରେ ବଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହେଁ ଶ୍ରମିକ । ଇତିହାସ କହୁଛି, ଦୈନିକ ଶ୍ରମ ସମୟ ୮ ଘଣ୍ଟାରେ ସୀମିତ ରଖିବାକୁ ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କୁ ଅନେକ ଆନ୍ଦୋଳନ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଛି । ଅନେକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିଛି । ୧୮୮୬ ମସିହା ମେ’୪ ତାରିଖରେ ଆମେରିକାର ଚିକାଗୋ ହେମାର୍କେଟ୍ ଗଣ୍ଡଗୋଳରୁ ଶ୍ରମିକ ଦିବସର ମୂଳଦୁଆ ପଡ଼ିଥିଲା । ଦୈନିକ ଶ୍ରମ ସମୟ ସୀମା ୮ ଘଣ୍ଟାରେ ସୀମିତ ରଖିବା ଦାବିରେ ହେମାର୍କେଟରେ ମେ’ ପହିଲାରୁ ଶ୍ରମିକମାନେ ଆନ୍ଦୋଳନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ଆଉ ତା ପରେ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ତାରିଖରେ ପାଳନ ହୋଇ ଆସୁଥିଲା ଶ୍ରମିକ ଦିବସ । କିନ୍ତୁ ପରେ ମେ’ ପହିଲାକୁ ହିଁ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଶ୍ରମ ଦିବସ ଭାବେ ସ୍ଥିର କରାଯାଇଛି । ୧୯୨୩ ମସିହାରୁ ଏହା ଆମ ଦେଶରେ ପାଳିତ ହେଉଛି । କିନ୍ତୁ ଏବେ ଯେମିତି କିଛି ରାଜ୍ୟ ସରକାର, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଶ୍ରମ ଆଇନରେ ସଂଶୋଧନ ନାଁରେ ଶ୍ରମିକ ବିରୋଧୀ ନୀତି ଆପଣାଇଲେଣି, ଲାଗୁଛି, ପରୋକ୍ଷରେ ପରିସ୍ଥିତି ସୃଷ୍ଟି କରି ଭାରତ ବୋଧହୁଏ, ମେ’ ପହିଲା ଶ୍ରମ ଦିବସକୁ ବଦଳାଇ ଦେବ ।