କ’ଣ ସତରେ ବିକାଶ ମରିଗଲା ?

ବିକାଶ… ବିକାଶ… ବିକାଶ । କି ନେତା, କି ମନ୍ତ୍ରୀ… ପୁଣି ପୋଲିସ୍ ହୁଅନ୍ତୁ ବା ପବ୍ଲିକ୍, ସତେ ଯେମିତି ବିକାଶ ଏବେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମୁହଁର ‘ବଜ୍ ୱର୍ଡ୍’ । ବିକାଶକୁ ନେଇ ଅନେକ ଚର୍ଚ୍ଚା, ଗଣମାଧ୍ୟମ ଷ୍ଟୁଡିଓରୁ ଦେଶର ଗଳିକନ୍ଧି, ସବୁଠି ବିକାଶ ଦୁବେର ମୃତ୍ୟୁକୁ ନେଇ ଚାଲିଛି ଆଲୋଚନା-ସମାଲୋଚନା ମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ୟବଚ୍ଛେଦ । ଗ୍ୟାଙ୍ଗଷ୍ଟର୍ ବିକାଶ ଦୁବେର ଏନକାଉଁଟର୍ କେତେ ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ? ଏନକାଉଁଟର୍ ଥିଓରୀ ସତ ନା ପ୍ରାୟୋଜିତ କାହାଣୀ ? ବିକାଶକୁ ଗ୍ୟାଙ୍ଗଷ୍ଟର ଭାବେ କେଉଁମାନେ ବିକଶିତ କରିଥିଲେ ? ବିନା ନେତା ଓ ପୋଲିସର ସାହାରାରେ ବିକାଶ, ଗ୍ୟାଙ୍ଗଷ୍ଟରରେ ବିକଶିତ ହୋଇଥିଲା କି ? ତେବେ, ଏବେ କାହିଁକି ବିକାଶକୁ ବିନାଶ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଲା ? ବୋଧ ହୁଏ, କିଛି ନେତା ଓ ପୋଲିସଙ୍କ ‘ବିକାଶ’ର ମାଧ୍ୟମ ପାଲଟିଥିବା ବିକାଶ ଦୁବେ, ଏବେ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିପଦ ହେବାକୁ ଯାଉଥିଲା !

ଆଇପିସିର ଧାରା 302 । ଆଇନ କହୁଛି, ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡରେ ଦୋଷୀ ସାବ୍ୟସ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ରହିଛି ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ । କିନ୍ତୁ 60ରୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତର ଅପରାଧିକ ମାମଲା ମଧ୍ୟରୁ 5ଟି ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡରେ ବିକାଶ ଦୁବେର ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ସଂପୃକ୍ତି ଥାଇ ବି, ବାରମ୍ବାର ଆଇନ୍ ଜାଲରୁ ଖସିଯାଇ, ସେ ବାହାରେ ବୁଲୁଥିଲା ।

1990 ମସିହାରେ ଅପରାଧ ଦୁନିଆରେ ନାଁ ଲେଖାଇଲା ବିକାଶ ଦୁବେ । 1991-92ରେ ପ୍ରଥମେ 2 ଜଣ ଦଳିତଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲା । ତାକୁ ପାଠ ପଢାଇଥିବା କାନପୁର ତାରାଚାନ୍ଦ ଇଣ୍ଟର କଲେଜର ଅବସରପ୍ରାପ୍ତ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର ପାଣ୍ଡେଙ୍କୁ 2000 ମସିହାରେ ହତ୍ୟା କଲା । ପୁଣି 2001ରେ ଶିବଲି ଥାନାରେ ଦିନ ଦିପହରେ ବିଜେପି ନେତା ସନ୍ତୋଷ ଶୁକ୍ଳାଙ୍କୁ ଗୁଳି ମାରି ଟଳାଇ ଦେଲା । କିନ୍ତୁ କୋର୍ଟରେ ଆତ୍ମସମର୍ପଣ କଲା ବେଳକୁ ତା ସହ ଥିଲେ ଏସପି, ବିଏସପି ଏପରିକି ବିଜେପି ଦଳର ନେତା ଓ କର୍ମୀ । କହିଲେ ଦେଖି, ଏସବୁ କ’ଣ ହାଇ ପ୍ରୋଫାଇଲ୍ ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡ ନଥିଲା ? ଥାନା ଭିତରେ ବିଜେପି ନେତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା ବେଳେ ପୋଲିସ୍ ତ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲା ନା ? ତଥାପି କୋର୍ଟରେ ବିକାଶ ବିରୋଧରେ ଚାର୍ଜସିଟ୍ ଏବଂ ସାକ୍ଷ୍ୟପ୍ରମାଣ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଗଲା ! ଖୁବ୍ କମ୍ ବସୟରୁ ଅପରାଧରେ ଗ୍ରାଜୁଏସନ୍ ସାରି ପିଏଚଡି ହାସଲ କରି ସାରିଥିଲା ବିକାଶ ଦୁବେ । କିନ୍ତୁ ଏବେ…

ଏବେ ଯଦି ବିକାଶ ଦୁବେ ଓ ତାର ଗ୍ୟାଙ୍ଗ୍, 8 ପୋଲିସଙ୍କୁ ହତ୍ୟା ନକରି, 8 ଜଣ ସାଧାରଣ ଲୋକ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଗ୍ୟାଙ୍ଗର 8 ଜଣଙ୍କୁ ମାରିଥାନ୍ତେ, ତେବେ କଣ ପରିସ୍ଥିତି ଏମିତି ହୋଇଥାନ୍ତା ? 8 ଦିନ ଭିତରେ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ ପୋଲିସ୍, ବିକାଶ ଓ ତାର 5 ସହଯୋଗୀଙ୍କୁ ଏନକାଉଁଟର୍ କରିଥାନ୍ତା ? ଜଣେ ସାଧାରଣ ଲୋକକୁ ଯଦି ଏ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚରା ଯାଏ, ତେବେ ଉତ୍ତର ଆସିବ, ହୁଏତ ପୋଲିସ୍ ଏନକାଉଁଟରରେ ଲାଗିଥାନ୍ତା ପଲିଟିକାଲ୍ ବ୍ରେକ୍ । ଆଉ ପୂର୍ବ ଭଳି ପୋଲିସ୍ ଓ ନେତାଙ୍କ ଭିତିରି ସହଯୋଗରେ ତା ବିରୋଧରେ ଚାର୍ଜସିଟ୍ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଥାନ୍ତା । ତେଣୁ ଏଭଳି ସ୍ଥିତିରେ ଗ୍ୟାଙ୍ଗଷ୍ଟର ବିକାଶ ଦୁବେର ଏନକାଉଁଟରକୁ ନେଇ ଚର୍ଚ୍ଚା ହେବା ସ୍ୱାଭାବିକ ।

ରାଜନୀତିର ଅପରାଧିକରଣ ଏବଂ ନେତା, ପୋଲିସ୍ ଓ ଅପରାଧୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ଆମ ଦେଶରେ କିଛି ନୂଆ ନୁହେଁ । ତେଣୁ କାନପୁରୱାଲା ବିକାଶର ବିନାଶକୁ ଏଠି କେବେ ବି ପୂର୍ଣ୍ଣଚ୍ଛେଦ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିହେବ ନାହିଁ । କାରଣ, ବିକାଶ(Development)ର ନାଁ ନନେଲେ ନେତାଏ ଭୋଟ୍ ଜିତି ପାରିବେ ନାହିଁ । ଲୋକଙ୍କୁ ‘ବିକାଶ’ ନାଁରେ ଭୂତାଇବେ, ପୁଣି ବିକାଶ ଦୁବେ ଭଳି ଗ୍ୟାଙ୍ଗଷ୍ଟରକୁ ଲଗାଇ, ଡରାଇ ଧମକାଇ ଭୋଟ୍ ନେବେ ।

ଦେଶର ପ୍ରାୟ ଅଧିକାଂଶ ନେତା ଏମିତି ଅନେକ ବିକାଶ ଦୁବେଙ୍କୁ ରଖିଛନ୍ତି । ସେହିମାନେ ହିଁ ଭୋଟର ବାପୁଡ଼ାଙ୍କ ଆଗରେ ନିର୍ବାଚିତ ପ୍ରତିନିଧିଙ୍କ ଚଳନ୍ତି ପ୍ରତିମା । ନେତାଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳର ଯେ କୌଣସି ବିକାଶମୂଳକ କାମ ସେହି ବିକାଶମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ହେବ । ସେହି ବିକାଶମାନେ ହିଁ ଆଗାମୀ ନିର୍ବାଚନ ପୂର୍ବରୁ ନେତାଏ ସେମାନଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଯିବା ଯାଏଁ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ‘ବିକାଶ’ର ବାଜା ବଜାଉଥିବେ । ଆଉ ଅଞ୍ଚଳର ବିକାଶମୂଳକ କାମରୁ ପର୍ସେଣ୍ଟେଜ୍ ବାହାର କରି ନେତାଙ୍କ ଆର୍ଥିକ ପାଣ୍ଠିର ବିକାଶରେ ସହାୟକ ହେଉଥିବେ । କିଛି, ଏହାକୁ ନେତାଙ୍କ PR Exercise କହିପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏଠି ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି, ନେତା ଓ ଅପରାଧୀଙ୍କ ସମ୍ପର୍କ ମଧ୍ୟରେ କେମିତି ଫସୁଛି ପୋଲିସ୍ ?

ନିକଟରେ ଆମେରିକାରେ ପୋଲିସ୍ ଦ୍ୱାରା ଜର୍ଜ ଫ୍ଲଏଡ୍ ନାମକ ଜଣେ କୃଷ୍ଣକାୟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ହତ୍ୟାକୁ ନେଇ ଲୋକଙ୍କ ବିଦ୍ରୋହ ତୀବ୍ର ହୋଇଥିଲା । ଫ୍ଲଏଡଙ୍କ ହତ୍ୟାକାରୀ, ଶ୍ୱେତାଙ୍ଗ ପୋଲିସ୍ ଅଧିକାରୀ, ଡେରେକ୍ ଚୌଭିନଙ୍କ ଦୋଷ ପାଇଁ ଅନୁତାପର ପ୍ରତୀକ ସ୍ୱରୂପ ଲୋକଙ୍କ ଆଗରେ ଆଣ୍ଠେଇ ନିଜର ସମବେଦନା ଜଣାଇଲା ପୋଲିସ୍ । ଆମେରିକା ପୋଲିସର ଏଭଳି ପଦକ୍ଷେପକୁ ସାରା ବିଶ୍ୱରୁ ପ୍ରଶଂସା ମିଳୁଥିବା ବେଳେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଡୋନାଲ୍ଡ ଟ୍ରମ୍ପ ଦେଲେ ଧମକ, ଦେଖାଇଲେ ନାଲି ଆଖି । ସେନା ଦ୍ୱାରା ଆନ୍ଦୋଳନକାରୀଙ୍କୁ ଦବାଇ ଦେବାକୁ ଧମକ ଦେଲେ । କିନ୍ତୁ, ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କୁ ମୁହଁତୋଡ଼ ପରାମର୍ଶ ଦେଲେ ହଷ୍ଟନ୍ ପୋଲିସ୍ ମୁଖ୍ୟ, ଆର୍ଟ ଆକଭେଡୋ । ଯଦି ଗଠନମୂଳକ କିଛି କହିବାର ନାହିଁ, ତେବେ ଚୁପ୍ ରହିବାକୁ, ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କୁ କହିଥିଲେ ଆକଭେଡୋ ।

କହିଲେ ଦେଖି, ଏଭଳି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଆମ ଦେଶରେ କୌଣସି ନେତା ବା ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଏମିତି କହିବାକୁ କେଉଁ ପୋଲିସ୍ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ଜିଭରେ ହାଡ଼ ଅଛି ? କିନ୍ତୁ ଲକ୍ ଡାଉନ୍ ବେଳେ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଉପରେ ଦଣ୍ଡା ଧରା ପୋଲିସଙ୍କ ଉଦଣ୍ଡ ଉତ୍ପାତ କିଛି କମ୍ ନାହିଁ । କୋଭିଡ୍-19 କଟକଣା ବେଳେ ଦୋକାନ ବନ୍ଦ କରିବାରେ ଟିକେ ବିଳମ୍ବ ହୋଇଯିବାରୁ ତାମିଲନାଡୁରେ ବାପ-ପୁଅଙ୍କୁ ଧରିନେଲା ପୋଲିସ୍ । ଜୁନ୍ 19 ତାରିଖରେ ଧରିନେଲା, ଆଉ 4 ଦିନ ହାଜତରେ ରଖି, ପିଟି ପିଟି ମାରିଦେଲା । କୃଷ୍ଣକାୟ ଜର୍ଜ ଫ୍ଲଏଡଙ୍କ ହତ୍ୟାକୁ ନେଇ ଶ୍ୱେତାଙ୍ଗଙ୍କ ଆମେରିକାରେ ସିନା ଲୋକଙ୍କ ଆକ୍ରୋଶ ଓ ବିଦ୍ରୋହ ତୀବ୍ର ହେଲା, କିନ୍ତୁ ଆମ ଦେଶରେ ତ ହାଜତ ମୃତ୍ୟୁ ଗୋଟେ ସାଧାରଣ ଘଟଣା ନା !

ଫ୍ଲଏଡଙ୍କ ପାଇଁ ମାତ୍ର 2 ସପ୍ତାହର ଆନ୍ଦୋଳନ । ଆଉ ପୋଲିସ୍ ଆଇନରେ ସଂଶୋଧନ ପାଇଁ ଲୋକଙ୍କ ଆଗରେ ଜୁନ୍ 7 ତାରିଖରେ ନିଜେ ଘୋଷଣା କଲା ଆମେରିକା ପୋଲିସ୍ । ଆମେରିକା ପାର୍ଲାମେଣ୍ଟରେ ଏନେଇ ବିଲ୍ ପାରିତ୍ ହୋଇ ସାରିଥିବା ବେଳେ ଖୁବ୍ ଶୀଘ୍ର ତାହା ଆଇନରେ ପରିଣତ ହେବ । ଯେଉଁ ଆଇନ ବଳରେ ପୋଲିସର ଅତ୍ୟଧିକ ନିର୍ଯାତନା ଓ ଦୌରାତ୍ମ୍ୟ ଉପରେ ଲାଗିବ ରୋକ୍ । ଦେଶର ଆଇନ ଏବଂ ସର୍ବୋପରି ଦେଶବାସୀଙ୍କ ନିକଟରେ ପୂର୍ବାପେକ୍ଷା ଅଧିକ ଉତ୍ତରଦାୟୀ ରହିବ ଆମେରିକା ପୋଲିସ । କିନ୍ତୁ ଆମ ଦେଶରେ ଏମିତି ହୋଇ ପାରିବ କି ? ନା… ବର୍ତ୍ତମାନ ପରିସ୍ଥିତିରେ ତାହା ଆଦୌ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । କାରଣ, ଆମ ଦେଶରେ ଏବେ ବି ଚାଲିଛି ବ୍ରିଟିଶ୍ ଅମଳର 1861 ମସିହା ପୋଲିସ୍ ଆଇନ୍ । ବିଭିନ୍ନ ସମୟରେ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି… କିଛି କମିଶନ ଓ କମିଟି ରିପୋର୍ଟ ଦାଖଲ କରିଛନ୍ତି… କିନ୍ତୁ ପୋଲିସ୍ ଆଇନରେ ସଂଶୋଧନ ହୋଇପାରୁନି ।

ଆଞ୍ଚଳିକ କିମ୍ବା ଜାତୀୟ… କୌଣସି ରାଜନୈତିକ ଦଳ ଚାହୁଁ ନାହାନ୍ତି “ପୋଲିସ୍ ଏବଂ ପବ୍ଲିକ୍ ଅର୍ଡର୍” ସମ୍ବିଧାନର କନକରେଣ୍ଟ ଲିଷ୍ଟକୁ ଆସିବା । ଏବେ ବି ଆମ ଦେଶରେ ପୋଲିସ୍  State Subject ହୋଇ ରହିଛି । ଫଳରେ ପୋଲିସ୍, କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା ନିକଟରେ ଉତ୍ତରଦାୟୀ ରହୁଛି ସିନା, କିନ୍ତୁ ପାର୍ଲାମେଣ୍ଟ ପାଖରେ ନୁହେଁ । ଯେଉଁଥି ପାଇଁ ଲୋକଙ୍କ ପୋଲିସ୍ କୁହାଯାଉଥିବା ପୋଲିସ୍, ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ କମ୍ ସମୟ ଦେଉଛି । ଆଉ ନେତାଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ଓ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଆବଶ୍ୟକତାରେ ଅଧିକ ବ୍ୟବହାର ହେଉଛି । ତେଣୁ ଏଭଳି ପରିସ୍ଥିତିରେ ରାଜନୀତିର ଅପରାଧିକରଣରେ ରୋକ୍ ଲାଗିବା ପରବର୍ତ୍ତେ, ବିକାଶ ଦୁବେଙ୍କ ଭଳି ଗ୍ୟାଙ୍ଗଷ୍ଟର୍ ମାନେ ବିକଶିତ ହେବା ସ୍ୱାଭାବିକ ।  

କେବଳ ଗ୍ୟାଙ୍ଗଷ୍ଟରଙ୍କୁ ଧରି ନେତାଏ ରାଜନୀତି କରୁନାହାନ୍ତି । ବିକାଶଙ୍କ ଏନକାଉଁଟର୍ ପରେ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶରୁ ଆସୁଛି ସାଂଘାତିକ ତଥ୍ୟ । ଧର୍ମକୁ ନେଇ ରାଜନୀତି ଚାଲୁଥିବା ଆମ ଦେଶରେ ଜାତିବାଦ ବି କିଛି କମ୍ ନାହିଁ । ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶର ବ୍ରାହ୍ମଣ ସଂପ୍ରଦାୟ, ବିକାଶ ଦୁବେକୁ ‘ଶେର୍’ ସମ୍ବୋଧନ କରୁଥିବା ବେଳେ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଯୋଗୀ ଆଦିତ୍ୟନାଥଙ୍କ ଠାକୁର ସଂପ୍ରଦାୟ ସହ ରାଜନୈତିକ ତିକ୍ତତା ତୀବ୍ର ହୋଇଛି । ତେଣୁ ପୋଲିସ୍ ଆଇନରେ ସଂଶୋଧନକୁ ଉପେକ୍ଷା କରି, ଗ୍ୟାଙ୍ଗଷ୍ଟର୍ ସୃଷ୍ଟି କରି, ଧର୍ମ ଓ ଜାତି ନାଁରେ ସମାଜକୁ ଭାଗ ଭାଗ କଲେ ହିଁ ରାଜନୈତିକ ଫାଇଦା ମିଳିପାରିବ ବୋଲି ନେତାଏ, ଭଲ ଭାବେ ବୁଝି ନେଇଛନ୍ତି । ନଚେତ୍ 8 ଜଣ ପୋଲିସ କର୍ମଚାରୀଙ୍କୁ ଯଦି ଜଙ୍ଗଲରେ କୌଣସି ବିକାଶ ଦୁବେ ମାରିଥାନ୍ତା, ତେବେ ‘ମାଓବାଦୀ’ର ଆଖ୍ୟା ପାଇଥାନ୍ତା । କୌଣସି ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ରାଜ୍ୟରେ ହୋଇଥିଲେ ସେ ହୋଇଥାନ୍ତା ‘ଉଗ୍ରବାଦୀ’ । ଆଉ ମୁସଲିମ୍ ହୋଇଥିଲେ ତାକୁ କୁହା ଯାଇଥାନ୍ତା ‘ଆତଙ୍କବାଦୀ’ । କିନ୍ତୁ ବିକାଶ ଦୁବେ ଥିଲା ‘ଗ୍ୟାଙ୍ଗଷ୍ଟର୍’ !!!

ତେଣୁ ଏଭଳି ପରିସ୍ଥିତିରେ ମନରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଆସିବା ସ୍ୱାଭାବିକ, କ’ଣ ସତରେ ବିକାଶ ମରିଗଲା ? ହଁ, ୟୁପି ପୋଲିସର ଏନକାଉଁଟରରେ କାନପୁରୱାଲା ବିକାଶର ଦୁବେର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଛି । କିନ୍ତୁ ନେତାଙ୍କ ‘ବିକାଶ’ ବଞ୍ଚିଛି, ଜନତାଙ୍କ ‘ବିକାଶ’ ବାଟବଣା ହୋଇଯାଇଛି । ଭୋଟ୍ ଆସିଲେ, ପ୍ରତିଥର, ନେତାଏ ‘ବିକାଶ’ର ନାଁ ନେଉଥିବେ, ଆଉ ଜନତା ‘ବିକାଶ’ର ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖୁଥିବେ । ରାଜନୀତିର ‘ବିକାଶ’ କ’ଣ କେବେ ମରିପାରିବ ?

(ଲେଖକ ବରେନ୍ଦ୍ର କୃଷ୍ଣ ସାହୁ ଜଣେ ବରିଷ୍ଠ ସାମ୍ବାଦିକ । ତାଙ୍କର ଯୋଗାଯୋଗ ନଂ 7008779043)